Γιατί κάποιες στιγμές περνούν γρήγορα και άλλες μοιάζουν ατελείωτες;

Είκοσι λεπτά στην αίθουσα αναμονής του γιατρού μοιάζουν με ώρα. Ένα απόγευμα με φίλους περνά και ξαφνικά έχει νυχτώσει.

Το ρολόι δεν άλλαξε ρυθμό. Άλλαξε ο τρόπος που βίωσες τον χρόνο.

Το έχουμε ζήσει σχεδόν όλοι. Μερικές στιγμές μοιάζουν να κρατούν περισσότερο απ' όσο δείχνουν οι δείκτες του ρολογιού. Άλλες τελειώνουν πριν προλάβουμε να τις συνειδητοποιήσουμε.

Γιατί συμβαίνει αυτό;

Η ψυχολογία της αντίληψης του χρόνου μάς δίνει μερικές ενδιαφέρουσες απαντήσεις. Τρεις παράγοντες έχουν ιδιαίτερη σημασία: η προσοχή, το συναίσθημα και η μνήμη.

Η προσοχή: όταν περιμένεις, ο χρόνος γίνεται πιο αισθητός

Σκέψου την τελευταία φορά που περίμενες ένα τηλεφώνημα ή τη σειρά σου σε μια υπηρεσία.

Ίσως κοίταξες το ρολόι αρκετές φορές. Ίσως κάθε λεπτό να σου φάνηκε μεγαλύτερο από το προηγούμενο.

Ένας τρόπος με τον οποίο οι ψυχολόγοι εξηγούν αυτή την εμπειρία είναι ο ρόλος της προσοχής.

Όταν παρακολουθούμε συνειδητά πόση ώρα περνά, η διάρκεια γίνεται πιο αισθητή. Όταν, αντίθετα, απορροφόμαστε σε μια συζήτηση, μια δραστηριότητα ή κάτι που μας ενδιαφέρει, μπορεί να προσέχουμε λιγότερο το πέρασμα του χρόνου.

Αυτό δεν συμβαίνει πάντα με τον ίδιο τρόπο. Έχει σημασία αν εκτιμούμε μια διάρκεια την ώρα που τη ζούμε ή αν προσπαθούμε να θυμηθούμε αργότερα πόσο κράτησε.

Η πλήξη προσθέτει άλλη μία διάσταση.

Σε μελέτη του 2005, οι James Danckert και Ava-Ann Allman εξέτασαν τη σχέση ανάμεσα στην τάση για πλήξη και στην εκτίμηση της διάρκειας. Οι συμμετέχοντες με μεγαλύτερη τάση για πλήξη εμφάνισαν περισσότερα σφάλματα στην εκτίμηση του χρόνου.

Το εύρημα δεν σημαίνει ότι όποιος βαριέται αισθάνεται υποχρεωτικά πως κάθε λεπτό κρατά περισσότερο. Δείχνει όμως ότι η πλήξη και η εμπειρία του χρόνου συνδέονται με τρόπους που αξίζει να μελετούμε.

Μια μικρή δοκιμή: την επόμενη φορά που περιμένεις, μπορείς να στρέψεις την προσοχή σου σε ένα βιβλίο, μια συζήτηση ή κάτι που παρατηρείς γύρω σου.

Δεν θα αλλάξει η διάρκεια της αναμονής. Ίσως όμως αλλάξει ο τρόπος που την περνάς.

Το συναίσθημα: γιατί κάποιες ώρες βαραίνουν

Υπάρχουν ημέρες που περνούν σχεδόν αθόρυβα. Και άλλες στις οποίες μια ώρα φαίνεται να μην τελειώνει.

Η συναισθηματική μας κατάσταση μπορεί να επηρεάζει την εμπειρία του χρόνου.

Οι ερευνήτριες Sylvie Droit-Volet και Sandrine Gil έχουν περιγράψει πώς το συναίσθημα και οι συνθήκες γύρω μας επηρεάζουν τις χρονικές εκτιμήσεις.

Η σχέση αυτή δεν είναι τόσο απλή όσο το «όταν χαίρεσαι, ο χρόνος τρέχει» ή «όταν λυπάσαι, σταματά».

Διαφορετικά συναισθήματα, η έντασή τους, η διέγερση που προκαλούν και το είδος της δραστηριότητας μπορούν να επηρεάσουν διαφορετικά την αίσθηση της διάρκειας.

Για παράδειγμα, η αγωνία πριν από μια σημαντική απάντηση μπορεί να κάνει την αναμονή ιδιαίτερα αισθητή. Μια ευχάριστη συζήτηση μπορεί να απορροφήσει τόσο την προσοχή σου ώστε να εκπλαγείς όταν κοιτάξεις την ώρα.

Αυτό δεν σημαίνει ότι υπάρχει κάτι προβληματικό κάθε φορά που ο χρόνος μοιάζει αργός.

Μερικές φορές απλώς περιμένεις. Μερικές φορές βαριέσαι. Άλλοτε περνάς μια δύσκολη περίοδο.

Αν όμως για μεγάλο διάστημα αισθάνεσαι επίμονη θλίψη, έντονη δυσφορία ή απώλεια ενδιαφέροντος για όσα παλιότερα σε ευχαριστούσαν, αξίζει να αναζητήσεις υποστήριξη. Όχι επειδή ο χρόνος περνά αργά, αλλά επειδή η συνολική σου εμπειρία χρειάζεται φροντίδα.

Η μνήμη: γιατί οι διακοπές μοιάζουν μεγαλύτερες όταν τις θυμόμαστε

Εδώ βρίσκεται ένα από τα πιο ενδιαφέροντα παράδοξα.

Μια εβδομάδα διακοπών μπορεί να περάσει γρήγορα όσο τη ζεις. Όταν όμως επιστρέψεις και τη θυμηθείς, να μοιάζει γεμάτη και μεγάλη.

Αντίθετα, μια εβδομάδα με πολλές παρόμοιες ημέρες μπορεί να σου φανεί αργή όσο τη διανύεις, αλλά σύντομη όταν κοιτάξεις πίσω.

Η συγγραφέας και δημοσιογράφος ψυχολογίας Claudia Hammond έχει περιγράψει αυτή την εμπειρία ως «παράδοξο των διακοπών».

Η διάκριση είναι σημαντική.

Άλλο είναι το πώς αισθανόμαστε τη διάρκεια μιας στιγμής όσο συμβαίνει και άλλο το πώς την ανασυνθέτουμε αργότερα στη μνήμη μας.

Οι νέες εμπειρίες μπορεί να αφήνουν περισσότερα διακριτά σημεία αναφοράς. Έτσι, όταν ανακαλούμε μια περίοδο, έχουμε περισσότερα γεγονότα με τα οποία τη συνδέουμε.

Δεν είναι, όμως, ένας απόλυτος κανόνας. Η μνήμη δεν λειτουργεί σαν πιστή καταγραφή όλων όσων ζήσαμε.

Και δεν χρειάζεται να γεμίζουμε διαρκώς τη ζωή μας με καινούργιες δραστηριότητες για να αισθανόμαστε ότι έχει αξία.

Μερικές φορές μια συνηθισμένη μέρα αφήνει μια ανάμνηση που μένει μαζί μας για χρόνια.

Γιατί τα χρόνια μοιάζουν να περνούν πιο γρήγορα όσο μεγαλώνουμε;

Πολλοί άνθρωποι περιγράφουν αυτή την εμπειρία: τα καλοκαίρια της παιδικής ηλικίας έμοιαζαν ατελείωτα, ενώ σήμερα οι μήνες περνούν γρήγορα.

Είναι όμως κάτι που συμβαίνει σε όλους;

Σε μελέτη του 2005, οι Marc Wittmann και Sandra Lehnhoff εξέτασαν την υποκειμενική αντίληψη του χρόνου σε 499 ανθρώπους ηλικίας 14 έως 94 ετών.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ορισμένες σχέσεις ανάμεσα στην ηλικία και στην αίσθηση του περάσματος του χρόνου, αλλά οι επιδράσεις ήταν σχετικά μικρές και εξηγούσαν περιορισμένο μέρος των διαφορών μεταξύ των ανθρώπων.

Με άλλα λόγια, η ηλικία δεν αρκεί από μόνη της για να εξηγήσει πώς βιώνει κάποιος τον χρόνο.

Μία συχνή εξήγηση είναι ότι, μεγαλώνοντας, οι ημέρες μας αποκτούν περισσότερη ρουτίνα και λιγότερα νέα γεγονότα που ξεχωρίζουν στη μνήμη.

Είναι μια ενδιαφέρουσα υπόθεση, όχι όμως μια πλήρης και αποδεδειγμένη εξήγηση για όλους.

Δεν χρειάζεται λοιπόν να κυνηγάς διαρκώς νέες εμπειρίες για να «επιβραδύνεις» τα χρόνια.

Μπορείς απλώς, όταν το επιθυμείς, να δίνεις χώρο σε κάτι διαφορετικό: μια βόλτα σε άγνωστο δρόμο, μια συνάντηση που ανέβαλλες, μια μικρή αλλαγή στην καθημερινότητά σου.

Όχι ως τεχνική ελέγχου του χρόνου, αλλά ως τρόπο να ζεις με περισσότερη ποικιλία.

Μπορεί ο θαυμασμός να αλλάξει την αίσθηση του χρόνου;

Υπάρχει και μια λιγότερο προφανής πλευρά.

Σε πειραματική μελέτη του 2012, οι Melanie Rudd, Kathleen Vohs και Jennifer Aaker εξέτασαν πώς επηρεάζει ο θαυμασμός την υποκειμενική αίσθηση του διαθέσιμου χρόνου.

Σε ορισμένα πειράματα, οι συμμετέχοντες που βίωσαν θαυμασμό ανέφεραν ότι αισθάνονταν πως είχαν περισσότερο χρόνο στη διάθεσή τους.

Αυτό δεν αποδεικνύει ότι ένα ηλιοβασίλεμα κάνει τα λεπτά να κυλούν πιο αργά.

Δείχνει όμως ότι η εμπειρία του χρόνου δεν εξαρτάται μόνο από το πρόγραμμα και τις υποχρεώσεις μας.

Ίσως το έχεις αισθανθεί μπροστά σε έναν όμορφο ουρανό, στη θάλασσα ή σε μια στιγμή που σε έκανε να σταθείς για λίγο.

Δεν χρειάζεται να μετατρέψεις ούτε αυτές τις στιγμές σε άσκηση αυτοβελτίωσης.

Μερικές φορές αρκεί να τις προσέξεις.

Δεν χρειάζεται να γεμίζεις κάθε λεπτό

Ο χρόνος δεν αποκτά αξία μόνο όταν τον αξιοποιούμε παραγωγικά.

Μια αργή μέρα δεν είναι απαραίτητα χαμένη. Μια γρήγορη μέρα δεν είναι απαραίτητα γεμάτη.

Η προσοχή, τα συναισθήματα και οι αναμνήσεις επηρεάζουν τον τρόπο που βιώνουμε τη διάρκειά τους, αλλά δεν μας δίνουν έναν διακόπτη με τον οποίο μπορούμε να ελέγχουμε το πέρασμα του χρόνου.

Μπορούμε, ωστόσο, να προσέχουμε λίγο περισσότερο όσα συμβαίνουν μέσα του.

Δεν μπορείς να αλλάξεις πόσα λεπτά έχει η ώρα. Μπορείς όμως, κάποιες φορές, να αλλάξεις τον τρόπο που τη ζεις.

Και ίσως αυτό να έχει μεγαλύτερη σημασία από το πόσο γρήγορα πέρασε.

Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά εξατομικευμένη ψυχολογική ή ιατρική συμβουλή.